Terapia schematów: co to jest, skąd się bierze i komu pomaga

Aliaksei Levashou · psycholog, podejście CBT

Bywa tak: umysłem wszystko rozumiesz, na sesjach rozkładasz swoje myśli, a te same scenariusze się powtarzają. Znów wybierasz nie tych partnerów, znów czujesz się niewystarczająco dobry, znów wchodzisz na te same grabie. Tu dobrze działa terapia schematów: idzie głębiej niż pojedyncze myśli, do tego, co ukształtowało się jeszcze w dzieciństwie. Zobaczmy, co to za metoda.

Czym jest terapia schematów

Terapię schematów opracował amerykański psycholog Jeffrey Young w latach 90. jako rozwinięcie klasycznej terapii poznawczo-behawioralnej. CBT świetnie działa przy konkretnych zaburzeniach, takich jak lęk czy depresja. Ale przy trwałych, „charakterologicznych" trudnościach, które ciągną się całe życie, samej CBT bywa za mało. Young dodał do niej elementy innych podejść i skupił się na głębinowych wzorcach: nazwał je schematami. Metoda łączy pracę z myślami, emocjami i wczesnym doświadczeniem.

Czym są wczesne nieadaptacyjne schematy

Schemat to trwałe przekonanie o sobie i świecie, które powstało w dzieciństwie, gdy jakieś podstawowe potrzeby nie zostały zaspokojone: bezpieczeństwa, akceptacji, uznania, granic. Na przykład jeśli dziecko rosło z emocjonalnie chłodnymi rodzicami, może utrwalić się schemat „nie ma za co mnie kochać" albo „moje uczucia nikogo nie obchodzą". W dorosłym życiu ten schemat działa jak filtr: człowiek nieświadomie szuka jego potwierdzenia, wybiera podobne relacje, z góry czeka odrzucenia. Więcej o tym ogólnie: trauma z dzieciństwa i niedojrzali emocjonalnie rodzice.

Tryby: jak schematy włączają się tu i teraz

Poza schematami w metodzie jest pojęcie trybów: to stany, w które człowiek „przełącza się" w danej chwili. Na przykład tryb „wrażliwego dziecka" (gdy zalewa ta sama dziecięca rana), tryb „wymagającego krytyka" (wewnętrzny głos, który deprecjonuje), tryb „odłączonego obrońcy" (gdy człowiek emocjonalnie się wyłącza, żeby nie czuć). Praca w dużej mierze idzie przez te tryby: nauczyć się je rozpoznawać i zaopiekować wrażliwą częścią zamiast ją besztać.

Jeśli rozpoznajesz powtarzające się scenariusze, z których nie da się wyjść, na bezpłatnych 15 minutach można omówić, co za nimi stoi.

15 minut, bez opłaty i zobowiązań. Umów 15 minut

Jak wygląda praca

Najpierw wspólnie znajduje się schematy i tryby: jak powstały i jak przejawiają się w życiu teraz. Dalej praca idzie na kilku poziomach: rozbiór przekonań (jak w CBT), ale dodatkowo przez emocje i obrazy, oraz przez samą relację z terapeutą, który staje się oparciem, po części uzupełniającym to, czego zabrakło w dzieciństwie. Cel to nie „przepisać przeszłość", tylko osłabić władzę starych schematów, żeby dorosłe decyzje zapadały z teraźniejszości, a nie z dziecięcej rany.

Komu pasuje

Terapia schematów dobrze sprawdza się tam, gdzie trudności są trwałe i ciągną się latami: powtarzające się problemy w relacjach, przewlekła niepewność i samokrytyka, trudności z emocjami, następstwa trudnego dzieciństwa. Metoda ma bazę dowodową, w szczególności przy zaburzeniach osobowości. Jeśli zaś temat jest konkretny i świeży, na przykład zaburzenie paniczne, częściej logiczniej zacząć od zwykłej CBT. Które podejście wybrać, ustala się wspólnie.

Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE

Pracuję online z osobami z Białorusi, Ukrainy i innych krajów, po polsku, rosyjsku i białorusku, w podejściu CBT, w tym z trwałymi wzorcami z dzieciństwa. Więcej: samoocena i perfekcjonizm. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.

Źródła

✦