Dorosłe Dzieci Alkoholików (DDA): jak dzieciństwo wpływa na dorosłe życie

Aliaksei Levashou · psychotraumatolog, CBT

Przywykłeś być wygodny i trzymać wszystko pod kontrolą. Cudzy nastrój czytasz po odgłosie kroków w korytarzu. W bliskich relacjach albo ratujesz, albo czekasz na podstęp. Trudno ci się rozluźnić, jakby zaraz miało stać się coś złego. Jeśli ktoś bliski w twoim dzieciństwie pił, to nie przypadek i nie „taki charakter". Zobaczmy, czym jest syndrom DDA, jak się objawia i co z nim zrobić.

Czym jest DDA i dlaczego to nie diagnoza

DDA to pojęcie opisowe, a nie choroba. W klasyfikacjach ICD i DSM takiej diagnozy nie ma. Termin wprowadziła w latach 80. amerykańska psycholog Janet Woititz, opisując utrwalone cechy osób, które dorastały obok uzależnienia. W gruncie rzeczy to zestaw strategii, którymi dziecko przetrwało w nieprzewidywalnym domu, i które potem działają dalej tam, gdzie już nie są potrzebne.

Liczy się samo środowisko, a nie diagnoza rodzica. Dom, w którym się pije, to przewlekły stres i nieprzewidywalność: dziś ciepło, jutro awantura, zasady zmieniają się bez ostrzeżenia. Dziecko się dostosowuje, a to dostosowanie staje się charakterem.

Skąd to się bierze

W takiej rodzinie dziecko wcześnie przyswaja kilka lekcji, i wszystkie są logiczne dla przetrwania właśnie tam.

• Nie czuć. Emocje są niebezpieczne, lepiej je wyłączyć, żeby nie przeszkadzały śledzić sytuacji.
• Przewidywać zagrożenie. Ciągłe skanowanie: jaki nastrój ma dorosły, na co się szykować.
• Brać odpowiedzialność za dorosłych. Dziecko staje się „małym dorosłym": uspokaja, godzi, kryje.
• Nie ufać i nie prosić. Jeśli na bliskich nie można polegać, liczysz tylko na siebie.

W dorosłym życiu zagrożenia już nie ma, a program został włączony.

Jak objawia się u dorosłego

• Nadodpowiedzialność i kontrola. Trudno odpuścić, delegować, zaufać.
• Trudno z bliskością: ciągnie do ludzi, a jednocześnie strach ich dopuścić.
• Wrażliwość na cudzą złość i nastrój, nawyk dostosowywania się.
• Tłowy wstyd i poczucie winy, przekonanie „coś jest ze mną nie tak".
• Ratownictwo i skłonność do relacji współuzależnionych.
• Trudno się rozluźnić: spokój odbierasz jak ciszę przed burzą.
• Czarno-białe myślenie, perfekcjonizm, lęk przed błędem.

Trochę liczb

Według szacunków państwowej agencji PARPA w rodzinach z problemem alkoholowym wychowało się do 3 milionów dorosłych, a 1,5-2 miliony identyfikuje się jako DDA. Około 50% osób z tym doświadczeniem ma zauważalne trudności w funkcjonowaniu społecznym, a u znacznej części badacze znajdują objawy charakterystyczne dla PTSD. Czyli to nie rzadka cecha pojedynczych osób, tylko bardzo rozpowszechniony ślad dziecięcego stresu.

DDA a trauma

Syndrom DDA jest ściśle związany z tym, czym zajmuję się jako psychotraumatolog. Dorastanie w nieprzewidywalnym domu to forma przewlekłego stresu we wczesnym wieku, i w objawach często pokrywa się z traumą złożoną (cPTSD): te same trudności z regulacją emocji, samooceną i zaufaniem. Stąd też nierzadko wyrasta lękowy styl przywiązania i skłonność do relacji współuzależnionych. Nie znaczy to, że każde DDA ma traumę w sensie klinicznym, ale patrzenie przez tę soczewkę bywa pomocne.

Co pomaga

• Nazwać. Zrozumieć, że „taki charakter" to tak naprawdę wyuczone w dzieciństwie strategie. Od tego momentu da się je zmieniać.
• Terapia skoncentrowana na traumie i CBT. Praca z przekonaniami o sobie, z regulacją emocji i z tym dziecięcym doświadczeniem, które uruchomiło wzorzec. Przy utrwalonych cechach dobrze działa też terapia schematu.
• Grupy wsparcia. Wspólnoty DDA i grupy dla bliskich osób uzależnionych (wg modelu 12 kroków) bywają pomocnym uzupełnieniem terapii.
• Bez obwiniania rodziców. Celem nie jest wystawić rachunek przeszłości, tylko przestać żyć według jej zasad dzisiaj.

Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE

Pracuję online w języku polskim, rosyjskim i białoruskim. Jestem psychotraumatologiem, a temat dziecięcego doświadczenia w rodzinie z uzależnieniem jest mi bliski zawodowo. Więcej o tym, jak wygląda praca: terapia DDA, a także trauma złożona (cPTSD) i terapia traumy. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.

Źródła

• Woititz J. Adult Children of Alcoholics. HCI, 1983.
• Black C. It Will Never Happen to Me. MAC Publishing, 1981.
• Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA): dane o rodzinach z problemem alkoholowym.
• Hall C.W., Webster R.E. Risk factors among adult children of alcoholics. International Journal of Behavioral Consultation and Therapy, 2007.
• Adult Children of Alcoholics / Dysfunctional Families (ACA): materiały World Service Organization.