Zazdrość: skąd się bierze i jak przestać być zazdrosnym

Aliaksei Levashou · psychotraumatolog, CBT

Partner się spóźnił, nie odpisuje, polubił cudze zdjęcie, i w środku wszystko wybucha: lęk, podejrzenia, scenariusze zdrady. Sprawdzasz telefon, wypytujesz, kontrolujesz, i sam się przez to męczysz. Relacja zamiast oparcia staje się źródłem ciągłego napięcia. To zazdrość, i jest urządzona prościej, niż się wydaje. Zobaczmy, skąd się bierze i jak z nią być.

Czym jest zazdrość

Zazdrość to naturalna reakcja na zagrożenie dla ważnej relacji, realne albo wyobrażone. W umiarkowanej formie bywa nawet pożyteczna: sygnalizuje, że relacja jest ci droga. Problem nie jest w samym uczuciu, tylko w jego sile i w tym, co człowiek z nim robi. Gdy zazdrość jest stała, nie odpowiada rzeczywistości i popycha do kontroli, zaczyna niszczyć i tego, kto zazdrości, i relację.

Czym zdrowa zazdrość różni się od niszczącej

• Natężenie. Lekkie ukłucie zazdrości mija samo. Niszcząca zagarnia całkowicie i nie odpuszcza.
• Związek z rzeczywistością. Zdrowa zazdrość opiera się na czymś konkretnym. Niszcząca karmi się fantazjami i podejrzeniami bez powodu.
• Kontrola. Sprawdzanie telefonu, śledzenie, zakazy, przesłuchania to już nie o uczuciu, tylko o próbie kontrolowania drugiego.
• Skutki. Normalną zazdrość można omówić i przeżyć. Niszcząca zatruwa relację i nie pozwala oddychać obojgu.

Skąd się bierze

Silna zazdrość prawie zawsze jest nie o partnerze, tylko o tym, co wewnętrzne. U podstaw często leży niska samoocena: „łatwo mnie zastąpić, nie jestem dość dobry". Tu też lękowy styl przywiązania, przy którym człowiek stale czeka, że zostanie porzucony, osobno o tym: style przywiązania. Dolewa oliwy dawne doświadczenie zdrady, po którym trudno zaufać. Nierzadko zazdrość idzie ramię w ramię z uzależnieniem emocjonalnym, gdy partner stał się jedynym oparciem i stracić go strach podwójnie.

Jak przestać być zazdrosnym

• Oddzielić uczucie od czynności. Zazdrość można odczuwać i przy tym nie zaglądać do telefonu i nie urządzać przesłuchania. Uczucie nie zobowiązuje do kontroli.
• Nie karmić rytuałów kontroli. Sprawdzanie przynosi ulgę na minutę, a lęk rozpędza mocniej. Im mniej śledzenia, tym spokojniej.
• Sprawdzać myśli. „Skoro nie odpisał, to znaczy zdradza" to domysł, a nie fakt. Takie myśli można łapać i sprawdzać, tym zajmuje się CBT.
• Wzmacniać samoocenę. Gdy własna wartość czuje się od środka, groźba „zastąpią mnie" bije nie tak boleśnie.
• Mówić o potrzebie, a nie oskarżać. Nie „znowu z kimś pisałeś", tylko „jest mi lękowo, i ważne, żebym czuł się bezpiecznie przy tobie".

Kiedy sięgnąć po pomoc

Po pomoc ma sens iść, jeśli zazdrość stała się stała, niszczy relację, popycha do kontroli i śledzenia, odbiera spokój. Osobno: jeśli zazdrość przybiera postać niewzruszonej pewności o zdradzie wbrew faktom, to powód, żeby zwrócić się do specjalisty, takie stany też poddają się pomocy.

Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE

Pracuję online w języku polskim, rosyjskim i białoruskim. Pracuję z zazdrością, samooceną, przywiązaniem i relacjami. Więcej: relacje i współuzależnienie. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.

Źródła

• White G.L., Mullen P.E. Jealousy: Theory, Research, and Clinical Strategies. Guilford Press, 1989.
• Buss D.M. The Dangerous Passion: Why Jealousy Is as Necessary as Love and Sex. Free Press, 2000.
• Mikulincer M., Shaver P.R. Attachment in Adulthood. Guilford Press, 2016.
• Leahy R.L., Tirch D.D. Cognitive behavioral therapy for jealousy. International Journal of Cognitive Therapy, 2008.