Separacja od rodziców: co to jest i jak dorosnąć bez zrywania więzi

Aliaksei Levashou · psychotraumatolog, CBT

Masz po trzydziestce, ale telefon od mamy z wyrzutem potrafi zepsuć cały dzień. Zanim coś zdecydujesz, w myślach sprawdzasz się z rodzicami i z góry wiesz, co powiedzą. A każda próba życia po swojemu pachnie poczuciem winy, jakbyś zdradzał. To oznaki niedokończonej separacji. Zobaczmy, co to jest i jak ją przejść, nie tracąc więzi z rodzicami.

Czym jest separacja

W psychologii separacja to proces, w którym człowiek staje się psychologicznie osobny od rodziców: kształtuje swoje poglądy, sam podejmuje decyzje i bierze za nie odpowiedzialność. To nie o przeprowadzce ani o tym, żeby przestać się kontaktować. Psycholog Joel Hoffman opisywał kilka stron separacji: samodzielność w codzienności, niezależność emocjonalną, zdolność do posiadania własnego zdania i znoszenia niezgody bez poczucia, że relacja się wali. Dojrzała separacja to nie „odszedłem i zapomniałem", tylko „jestem dorosły i osobny, i przy tym jesteśmy w kontakcie".

Oznaki niedokończonej separacji

• Zależność od aprobaty. Decyzje podejmujesz z oglądaniem się na to, co powiedzą rodzice, i bez ich aprobaty jest lękowo.
• Wina za swoje życie. Każdy wybór na swoją korzyść odczuwa się jak zdradę.
• Zlanie albo bunt. Albo rozpuszczasz się w oczekiwaniach rodziców, albo robisz wszystko na przekór. I jedno, i drugie to wciąż zależność, tylko z innym znakiem.
• Rodzic w głowie. Nawet na odległość w środku brzmi rodzicielski głos, który ocenia i krytykuje.

Dlaczego separacja grzęźnie

Najczęściej rzecz nie w charakterze, tylko w tym, jak było urządzone dzieciństwo. Separację hamują nadopiekuńczość, lęk rodzica, wina, którą świadomie albo nie wpajano, i doświadczenie niedojrzałych emocjonalnie rodziców, którym dziecko było potrzebne jako oparcie. W rodzinach z uzależnieniem i chaosem dziecko często wcześnie bierze na siebie dorosłą rolę, i odłączyć się potem jest szczególnie trudno, osobno o tym: dorosłe dzieci alkoholików. Obok nierzadko idą współuzależnienie i uzależnienie emocjonalne.

Jak przejść separację

• Przyznać sobie prawo do swojego życia. Możesz podejmować decyzje, które nie podobają się rodzicom, i to nie czyni cię złym. Od tego wszystko się zaczyna.
• Uczyć się znosić niezgodę. Rodzic może być niezadowolony, a relacja przez to się nie zawali. Cudze niezadowolenie jest do zniesienia.
• Budować granice bez wrogości. Separacja nie wymaga kłótni i zerwania. Można ciepło się kontaktować i przy tym decydować za siebie sam.
• Oddzielić miłość od zlania. Kochać rodziców i być od nich osobnym to nie sprzeczność, tylko oznaka dojrzałości.
• Podnieść samoocenę. Gdy wartość czuje się od środka, cudza aprobata przestaje być tlenem. Więcej: niska samoocena.

Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE

Emigracja często obnaża niedokończoną separację: jesteś fizycznie daleko, a w środku wciąż żyjesz z oglądaniem się na rodziców i winą za to, że wyjechałeś. Pracuję online w języku polskim, rosyjskim i białoruskim, pracuję z separacją, granicami i skutkami doświadczeń z dzieciństwa. Więcej: relacje i współuzależnienie. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.

Źródła

• Hoffman J.A. Psychological separation of late adolescents from their parents. Journal of Counseling Psychology, 1984.
• Bowen M. Family Therapy in Clinical Practice. Jason Aronson, 1978.
• Blos P. The second individuation process of adolescence. The Psychoanalytic Study of the Child, 1967.
• Mahler M. The Psychological Birth of the Human Infant. Basic Books, 1975.