Granice osobiste: czym są, po co i jak je stawiać

Aliaksei Levashou · psychotraumatolog, CBT

Proszą cię o coś, na co nie ma sił, a ty się zgadzasz i potem złościsz na siebie. Cudzy nastrój wyznacza twój. Powiedzieć „nie" jest tak straszno, że prościej przecierpieć. A gdy już odmawiasz, zalewa wina, jakbyś zrobił coś złego. To wszystko o słabych granicach osobistych. Zobaczmy, co to jest, dlaczego tak wychodzi i jak stawiać granice, nie tracąc relacji.

Czym są granice osobiste

Granice to niewidzialna linia, która oddziela twoją przestrzeń, uczucia, czas i wartości od cudzych. Odpowiadają na pytanie: co jestem gotów wpuszczać do swojego życia, a czego nie. Granice bywają różne: cielesne (kto i jak może mnie dotykać), emocjonalne (nie jestem odpowiedzialny za cudze uczucia), czasowe (mój czas coś znaczy), co do wartości i co do zasobów. Zdrowe granice nie odgradzają od ludzi, przeciwnie, czynią bliskość bezpieczną: wiadomo, gdzie można, a gdzie nie.

Dlaczego granice to nie egoizm

Częsty strach: jeśli zaznaczę granicę, jestem zły i myślę tylko o sobie. W rzeczywistości jest odwrotnie. Bez granic człowiek zbiera zmęczenie i żal, a potem albo wybucha, albo cicho się oddala. Granice to nie o tym, żeby ustawiać innych, tylko żeby dbać o siebie i przy tym uczciwie pokazywać, czego się spodziewać. Z człowiekiem, który ma granice, jest spokojniej: jego „tak" jest prawdziwe, bo umie powiedzieć „nie".

Oznaki, że z granicami jest trudno

• Trudno mówić „nie". Zgadzasz się na to, czego nie chcesz, byle nie zmartwić.
• Poczucie winy za siebie. Każdy wybór na swoją korzyść wydaje się zdradą innych.
• Bierzesz cudzą odpowiedzialność. Czujesz się zobowiązany rozwiązywać cudze problemy i ratować.
• Rozpuszczasz się. Dostosowujesz się tak, że tracisz, czego chcesz sam.
• Znosisz i zbierasz. Milczysz, aż się nazbiera i przerwie.

Skąd się bierze trudność

Najczęściej rzecz nie w charakterze, tylko w dzieciństwie. Jeśli dziecko kochano za wygodę, zawstydzano za uczucia albo stawiano jego potrzeby na końcu kolejki, przyswaja: moje granice są nieważne, bezpieczniej się przypodobywać. Stąd wyrastają współuzależnienie i podatność na manipulację ze strony innych, bo człowiek bez granic ich przyciąga. Obok często idzie niska samoocena: gdy własnej wartości nie czuje się, trudno uwierzyć, że masz prawo do „nie". Więcej o korzeniach: niedojrzali emocjonalnie rodzice.

Jak stawiać granice

• Zauważyć swoje „nie". Granica zaczyna się od tego, żeby w środku przyznać: to mi nie pasuje. Bez tego nie ma z czego jej budować.
• Mówić wprost i spokojnie. Nie tłumaczyć się i nie atakować, tylko zaznaczyć: „to mi nie pasuje", „nie dam rady". Wyjaśnienie wedle uznania, nie jest konieczne.
• Znosić cudze niezadowolenie. Ktoś może się zmartwić, i to normalne. Granica nie musi wszystkim się podobać, a relacja przez nią się nie wali.
• Zacząć od małego. Trenuj na bezpiecznych sytuacjach, gdzie cena błędu jest niewielka, i stopniowo umacniaj umiejętność.
• Oprzeć się na asertywności. To umiejętność mówienia o swoim z szacunkiem i bez agresji, podstawa zdrowych granic. Więcej: asertywność.

Kiedy sięgnąć po pomoc

Po pomoc warto iść, jeśli przez słabe granice jesteś stale wyczerpany, zbierasz żal, nie możesz budować relacji jak równy z równym albo raz po raz lądujesz w historiach, gdzie cię się wykorzystuje. W terapii granice trenuje się celowo, pracując zarazem z samooceną i winą, które przeszkadzają je trzymać.

Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE

Pracuję online w języku polskim, rosyjskim i białoruskim. Pracuję z granicami, samooceną, współuzależnieniem i relacjami. Więcej: relacje i współuzależnienie. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.

Źródła

• Cloud H., Townsend J. Boundaries: When to Say Yes, How to Say No. Zondervan, 1992.
• Linehan M. DBT Skills Training Manual (interpersonal effectiveness). Guilford Press, 2015.
• Katherine A. Boundaries: Where You End and I Begin. Hazelden, 1991.
• Alberti R., Emmons M. Your Perfect Right (assertiveness). Impact Publishers, 2017.