Aleksytymia: gdy trudno zrozumieć i nazwać własne uczucia

Aliaksei Levashou · psychotraumatolog, CBT

Pytają cię „co teraz czujesz", a w odpowiedzi pustka albo dyżurne „normalnie". W środku przy tym gula w gardle, ciężar w klatce, ale co to za emocja, niejasne. Innym ludziom jakby łatwo mówić o przeżyciach, a tobie prościej wyjaśnić, co myślisz, niż co czujesz. Jeśli to znajome, może chodzić o aleksytymię. Zobaczmy, co to jest i co z tym robić.

Czym jest aleksytymia

Termin wprowadził psychiatra Peter Sifneos, i dosłownie znaczy on „brak słów dla uczuć". Aleksytymia to nie diagnoza ani zaburzenie, tylko cecha, która u różnych ludzi jest nasilona różnie. Ma kilka składowych: trudno rozpoznać, jaką dokładnie emocję przeżywasz, trudno odróżnić emocję od doznania cielesnego, trudno opisać uczucia słowami. Często dochodzi do tego skłonność do myślenia bardzo rzeczowego i konkretnego, bez odwołania do wewnętrznego świata.

Jak się przejawia

• Emocje są niejasne w odczuciu. Wiesz, że coś jest nie tak, ale czy to złość, lęk, czy zmęczenie, nie wychodzi rozróżnić.
• Uczucia mylą się z ciałem. Przeżycie odczuwa się jak gulę, ucisk, mdłości, i odczytuje jako problem cielesny, a nie jak emocję.
• Trudno mówić o przeżyciach. Na pytania o uczucia chce się odpowiedzieć przez fakty i działania, a nie przez stan wewnętrzny.
• Wydajesz się chłodny albo zamknięty. Z zewnątrz bywa to czytane jako obojętność, choć rzecz nie w braku uczuć, tylko w braku dostępu do nich.

Skąd się bierze

Najczęściej aleksytymia pochodzi z doświadczenia. Jeśli w rodzinie uczuć nie nazywano i nie omawiano, a bywa że i zakazywano, dziecko po prostu nie uczy się tego języka. Czasem to obrona: gdy przeżycia były zbyt silne albo niebezpieczne, psychika przygasza dostęp do nich, i to częsty towarzysz traumy i dysocjacji. Ważny związek: gdy emocje nie są uświadamiane, nierzadko wychodzą przez ciało, dlatego aleksytymia jest ściśle sprzężona z psychosomatyką.

Co pomaga

• Zacząć od ciała. Skoro uczucia często żyją jak doznania cielesne, od nich się wchodzi: gdzie dokładnie w ciele odpowiada, jakie to doznanie. To pierwszy mostek do emocji.
• Zbierać słownik uczuć. Uczyć się rozróżniać odcienie: nie po prostu „źle", tylko smutek, żal, wstyd, złość. Im więcej słów, tym dokładniej rozumiesz siebie.
• Łączyć sytuację, ciało i emocję. „Gdy zdarzyło się to a to, w ciele zrobiło się tak a tak, i to chyba było takie a takie uczucie". Tak buduje się rozumienie.
• Terapia. Rozpoznawania i nazywania uczuć uczy się wprost w pracy z terapeutą, w bezpiecznym tempie. To szczególnie ważne, jeśli pod aleksytymią leży trauma.

Kiedy sięgnąć po pomoc

Po pomoc ma sens iść, jeśli niezrozumienie swoich uczuć przeszkadza w relacjach, utrudnia rozumienie, czego chcesz, albo idzie z objawami cielesnymi bez jasnej przyczyny medycznej. Aleksytymia często sąsiaduje z lękiem, depresją i skutkami traumy, i w terapii pracuje się z nią razem z tym, co pod nią.

Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE

Pracuję online w języku polskim, rosyjskim i białoruskim. Pomagam odbudować kontakt ze swoimi uczuciami, pracuję z traumą i psychosomatyką. Więcej: trauma i PTSD. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.

Źródła

• Sifneos P.E. The prevalence of alexithymic characteristics in psychosomatic patients. Psychotherapy and Psychosomatics, 1973.
• Taylor G.J., Bagby R.M., Parker J.D.A. Disorders of Affect Regulation. Cambridge University Press, 1997.
• Bagby R.M., Parker J.D.A., Taylor G.J. The twenty-item Toronto Alexithymia Scale. Journal of Psychosomatic Research, 1994.
• Lane R.D. et al. Levels of Emotional Awareness. Journal of Personality Assessment, 1990.