OCD: co to, objawy, rodzaje i jak leczy się zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Aliaksei Levashou · psychotraumatolog, CBT

Wyszedłeś z domu i od razu myśl: czy na pewno wyłączyłem żelazko. Wracasz, sprawdzasz, niby wyłączone. Odchodzisz, a wątpliwość znów się wkrada, jakby sprawdzania w ogóle nie było. Tak można utknąć przy drzwiach na pół godziny. Albo inaczej: do głowy wchodzi dzika, obrzydliwa tobie samemu myśl, i godzinami w myślach udowadniasz sobie, że nie jesteś taki. To nie słabość ani dziwactwo charakteru. To przypomina OCD, i ma ono zrozumiały mechanizm. Zobaczmy.

Czym jest OCD

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne to stan, w którym człowieka wyniszczają natrętne myśli i rytuały. Wg ICD-11 idzie pod kodem 6B20. Kluczowe: przy OCD człowiek nie czerpie ze swoich czynności przyjemności, przeciwnie, cierpi z ich powodu i chciałby przestać. Rytuał jest tu nie kaprysem, tylko rozpaczliwą próbą zdjęcia lęku, który nagnała natrętna myśl. Kłopot w tym, że ulga trwa krótko, a samo OCD przez to tylko się umacnia.

Obsesje i kompulsje: jak zamyka się krąg

OCD ma dwa silniki, i one karmią się nawzajem.

Krąg wygląda tak. Przychodzi strasząca myśl, lęk podskakuje, człowiek robi rytuał, lęk na minutę opada. Mózg zapamiętuje: rytuał ratuje. I następnym razem ciągnie zrobić go znów, jeszcze natarczywiej. Tak powstaje pułapka: im bardziej słuchasz OCD, tym głośniej ono żąda. Właśnie dlatego „po prostu przestań sprawdzać" nie działa.

Jakie są rodzaje OCD

Tematów OCD jest wiele, ale węzły się powtarzają.

Bywa i OCD bez widocznych rytuałów, gdy wszystkie kompulsje dzieją się w głowie: myślowe sprawdzanie, spory z sobą, niekończąca się analiza. Z zewnątrz nie widać nic, a w środku idzie ciężka praca.

„Jestem po prostu dokładny": kiedy to nie OCD

Zamiłowanie do czystości, nawyk porządku, uwaga na szczegóły same w sobie nie są OCD. Różnica jest w dwóch rzeczach. Pierwsza: cierpienie. Przy OCD człowiek się męczy, traci na rytuały godziny, nie może przestać. Druga: sens czynności. Dokładny człowiek robi porządek, bo jest mu z tym przyjemnie. Człowiek z OCD robi rytuał, żeby nie wydarzyła się katastrofa, i bez ulgi, a z lękiem. Zdanie „mam OCD, lubię, gdy wszystko na swoim miejscu" zwykle właśnie o charakterze, a nie o zaburzeniu.

Jeśli natrętne myśli i rytuały zjadają czas i siły, da się z tym pracować, i całkiem skutecznie. Na bezpłatnych 15 minutach opowiesz, jak to działa u ciebie, a ja wyjaśnię, od czego się zaczyna.

15 minut, bez opłaty i zobowiązań. Umów 15 minut

Jak leczy się OCD

OCD ma podejście pierwszego wyboru z poważną bazą dowodową: to CBT z techniką, która nazywa się ekspozycja z powstrzymaniem reakcji. Brzmi skomplikowanie, a sedno jest proste. Człowiek pod opieką terapeuty stopniowo spotyka się z tym, co go straszy, i przy tym nie robi nawykowego rytuału. Lęk najpierw rośnie, a potem sam opada, i mózg dostaje nowe doświadczenie: nic strasznego się nie stało, rytuał był niepotrzebny. Krok po kroku krąg się rozluźnia, i OCD traci władzę. W części przypadków do terapii dołącza się leki, o tym decyduje lekarz psychiatra. Ważne, że ekspozycję robi się stopniowo i za zgodą, nikt nie wrzuca człowieka w sam środek strachu z rozpędu.

Kiedy sięgnąć po pomoc

Warto szukać pomocy, jeśli natrętne myśli i rytuały zabierają dużo czasu każdego dnia, przeszkadzają w pracy, nauce i relacjach albo przynoszą silne cierpienie. OCD rzadko mija samo i z czasem zwykle się umacnia, dlatego im wcześniej zacząć, tym łatwiej. Dobra wiadomość jest taka, że to jeden z najbardziej odpowiadających na terapię stanów.

Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE

Pracuję online w języku polskim, rosyjskim i białoruskim. Pracuję z lękiem i stanami natrętnymi. Więcej: terapia OCD i terapia lęku. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.

Źródła

✦