Lęk separacyjny u dorosłych: strach przed utratą bliskiej osoby

Aliaksei Levashou · psycholog, podejście CBT

Gdy bliska osoba wyjeżdża na parę dni albo po prostu długo nie odpisuje, dopada cię nie lekka tęsknota, tylko prawdziwy lęk: a nuż coś się stało, a nuż już nie wróci, a nuż przestał kochać. Myśli się kręcą, ciało spięte, i puszcza dopiero, gdy znów jest na kontakcie. Jeśli to o tobie, może chodzić o lęk separacyjny u dorosłych. Zobaczmy, co to jest i skąd się bierze.

Lęk separacyjny bywa też u dorosłych

Wielu zna lęk separacyjny (rozłąki) jako dziecięcy: maluch płacze, gdy mama wychodzi. Ale ten stan zdarza się też u dorosłych, i wtedy skierowany jest na partnera, rzadziej na rodzica albo dziecko. Istota ta sama: rozłąka albo jej groźba przeżywane są nieproporcjonalnie ciężko, z silnym strachem przed utratą. Uznano to za osobny wariant zaburzenia lękowego. O ogólnym obrazie: zaburzenia lękowe.

Jak przejawia się u dorosłych

• Silny lęk, gdy bliski wyjeżdża, spóźnia się albo jest nieosiągalny
• Natrętne myśli, że coś mu się stanie albo że nie wróci
• Potrzeba stałego kontaktu, częste telefony i wiadomości
• Trudno zostawać samemu, ciężko znosić dystans
• Czasem objawy z ciała przy rozłące: mdłości, kołatanie serca, gula w gardle
• Kontrola i zazdrość jako sposób na uciszenie strachu przed utratą

Skąd się bierze: po co tu przywiązanie

Najczęściej u podstaw leży lękowy typ przywiązania, który ukształtował się w dzieciństwie, gdy bliskość była nieprzewidywalna: raz jest, raz nie ma. Wtedy psychika przyswaja: więź jest krucha, w każdej chwili mogą porzucić, i trzeba być stale czujnym. W dorosłych relacjach przejawia się to właśnie jako lęk separacyjny. Więcej o mechanizmie: typy przywiązania. Uruchamiać albo nasilać go mogą też realne straty z przeszłości i stresowe okresy, w tym emigracja, gdy zwykłe oparcia zniknęły, a partner stał się „jedyną ziemią pod nogami".

Czym różni się od zdrowego przywiązania

Tęsknić za bliskim, przeżywać rozłąkę, chcieć być razem to normalne i dobre. O lęku jako problemie mówi się, gdy strach jest niewspółmierny do sytuacji, słabo kontrolowany i zaczyna dyktować zachowanie: kontrola, sprawdzanie, niemożność wypuścić człowieka choćby do pracy albo na spotkanie ze znajomymi. Wtedy cierpi i sam człowiek, i relacja: partnera dusi stały lęk, a lękowemu i tak nie robi się spokojniej.

Co pomaga

• Zauważać lęk jako lęk. „Boję się go stracić" to o moim strachu, a nie o realnym zagrożeniu właśnie teraz.
• Sprawdzać katastroficzne myśli. „Nie odpisuje, czyli stało się coś strasznego" to prognoza, a nie fakt. Porównaj z rzeczywistością.
• Uczyć się znosić dystans po trochu. Nie odpowiadać na lęk natychmiastowym sprawdzaniem, tylko dawać mu opadać samemu.
• Przywracać oparcie w sobie. Własne życie, zainteresowania, więzi poza partnerem obniżają poczucie, że bez niego wszystko runie.
• Praca z przywiązaniem w terapii. Lękowy styl da się przesunąć ku bardziej bezpiecznemu. Nazywa się to earned secure attachment.

Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE

Pracuję online z osobami z Białorusi, Ukrainy i innych krajów, po polsku, rosyjsku i białorusku. Z lękiem w relacjach i lękowym przywiązaniem, w tym na tle emigracji, pracuję w podejściu CBT. Więcej: lęk i panika. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.

Źródła

• American Psychiatric Association. DSM-5-TR, 2022 (separation anxiety disorder in adults).
• Bowlby J. Attachment and Loss. Basic Books, 1969-1980.
• Manicavasagar V. et al. Adult separation anxiety disorder. Comprehensive Psychiatry, 2010.