Osoba wysoko wrażliwa (WWO): cecha, a nie diagnoza
Aliaksei Levashou · psychotraumatolog, CBT
Szybko męczysz się hałasem, tłumem i jaskrawym światłem. Mocno przeżywasz i cudzy ból, i piękno. Zauważasz drobiazgi, których nie widzą inni. A do tego całe życie słyszysz „nie bierz tego do siebie" i „jesteś zbyt wrażliwy", jakby coś było z tobą nie tak. Z tobą wszystko w porządku. Najpewniej jesteś osobą wysoko wrażliwą. Zobaczmy, co to znaczy.
Czym jest wysoka wrażliwość
To zjawisko opisała psycholog Elaine Aron, ona też wprowadziła pojęcie „osoba wysoko wrażliwa". W nauce nazywa się to wrażliwością przetwarzania sensorycznego: układ nerwowy takich osób głębiej i dokładniej przetwarza wszystko, co do niego trafia. Aron wyróżnia cztery cechy: głębokie przetwarzanie informacji, skłonność do przeciążenia nadmiarem bodźców, silną reaktywność emocjonalną i empatię, subtelną wrażliwość na ledwie zauważalne szczegóły. To trwała cecha, a nie nastrój ani zaburzenie.
To nie choroba i nie słabość
Wysoką wrażliwość często myli się ze słabością albo z zaburzeniem, i niesłusznie. To neutralna cecha, jak na przykład wzrost: bywa wygodna i niewygodna w zależności od otoczenia. W świecie nastawionym na szybkość i hałas wrażliwemu jest trudniej. Ale ta sama cecha daje głębię przeżyć, subtelną empatię, kreatywność i zdolność dostrzegania tego, co inni pomijają. Problem nie jest w wrażliwości, tylko w tym, że człowieka latami za nią zawstydzano i przywykł uważać ją za wadę.
Oznaki
- Przeciążenie bodźcami. Hałas, tłum, jaskrawe światło, wielozadaniowość szybko wyczerpują.
- Głębokie przeżycia. I radość, i ból odczuwa się mocniej i trzymają się dłużej.
- Uwaga na szczegóły. Zauważasz niuanse nastroju, otoczenia, tonu, których inni nie widzą.
- Potrzeba regeneracji. Po intensywnym dniu potrzebna cisza i samotność, żeby dojść do siebie.
- Ostra reakcja na krytykę. Uwagi i konflikty zadają głębiej niż większości.
Czym różni się od lękowości
To ważne, żeby nie mylić. Wysoka wrażliwość to wrodzona cecha, jest zawsze i sama w sobie nie jest cierpieniem. Lękowość to stan, który można rozwinąć i który się leczy. Ale związek jest: jeśli wrażliwy człowiek żyje w ciągłym przeciążeniu i nie dba o siebie, ma wyższe ryzyko lęku, wypalenia i przygnębienia. Czyli wrażliwość nie równa się lękowi, ale bez dbania o siebie łatwiej w niego zsunąć. Czasem obok idzie też trudność z nazywaniem swoich emocji, osobno o tym: aleksytymia.
Jeśli przez wrażliwość jesteś stale na granicy i uważasz ją za swoją wadę, można spojrzeć na to inaczej. Na bezpłatnych 15 minutach opowiesz, jak to u ciebie.
15 minut, bez opłaty i zobowiązań. Umów 15 minutJak żyć ze swoją wrażliwością
- Chronić przed przeciążeniem. Dawkuj hałas, tłum i wielozadaniowość, planuj przerwy. To nie kaprys, tylko higiena dla twojego układu nerwowego.
- Zakładać regenerację. Cisza i samotność po obciążeniu to nie lenistwo, tylko sposób na naładowanie.
- Przestać się zawstydzać. Wrażliwość to nie awaria. Im mniej walczysz z sobą, tym lżej.
- Oprzeć się na mocnej stronie. Empatia, głębia, uwaga na szczegóły to zasób, jeśli nie zaganiasz się w ciągłe przeciążenie.
- Stawiać granice. Wrażliwemu szczególnie ważne jest umieć mówić „nie" i chronić swój zasób. Więcej: regulacja emocji.
Kiedy sięgnąć po pomoc
Sama wrażliwość nie wymaga terapii. Po pomoc warto iść, jeśli na jej tle jesteś stale lękowy, wyczerpany, nie radzisz sobie z emocjami albo uważasz się za gorszego od innych. W terapii pracuje się nie nad tym, żeby „stać się mniej wrażliwym", tylko żeby przestać żyć przeciw swojej naturze i dbać o siebie.
Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE
Pracuję online w języku polskim, rosyjskim i białoruskim. Pracuję z lękiem, wypaleniem, samooceną i regulacją emocji, na które często skarżą się osoby wrażliwe. Więcej: terapia lęku. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.
Źródła
- Aron E.N. The Highly Sensitive Person. Broadway Books, 1996.
- Aron E.N., Aron A. Sensory-processing sensitivity and its relation to introversion and emotionality. Journal of Personality and Social Psychology, 1997.
- Greven C.U. et al. Sensory Processing Sensitivity in the context of Environmental Sensitivity. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 2019.
- Acevedo B.P. et al. The highly sensitive brain. Brain and Behavior, 2014.