Załamanie nerwowe: co to jest, objawy i co robić

Aliaksei Levashou · psychotraumatolog, CBT

Długo się trzymałeś: praca, dom, cudze oczekiwania, i wydawało się, że dajesz radę. A potem w jakiś zwykły dzień wszystko się wali. Nie możesz wstać, zalewają łzy bez powodu, głowa nie myśli, ciało jak z waty, i poczucie, że już nie pociągniesz w ogóle niczego. Często nazywa się to załamaniem nerwowym. Zobaczmy, co to jest naprawdę i co robić.

Czym jest załamanie nerwowe

W psychologii nie ma diagnozy „załamanie nerwowe", to słowo potoczne. Opisuje się nim ostry okres, gdy układ nerwowy nie wytrzymuje długiego przeciążenia i człowiek nagle przestaje funkcjonować jak zwykle. Ważne, żeby zrozumieć: załamanie to nie osobna choroba, tylko kulminacja czegoś, co się zbierało. Dlatego patrzeć trzeba nie na sam moment, tylko na to, co do niego doprowadziło.

Oznaki, że załamanie jest blisko

• Wyczerpanie. Sił nie ma nawet po odpoczynku, wszystko idzie przez siłę.
• Sen i ciało. Bezsenność albo przeciwnie ciągła senność, bóle głowy, ciśnienie, problemy z żołądkiem.
• Emocje na granicy. Drażliwość, łzy, lęk, poczucie, że zaraz pękniesz.
• Odcięcie. Utrata zainteresowania, oddalenie, trudno się skupić i podejmować nawet proste decyzje.
• Myśl „nie pociągnę". Poczucie, że jesteś na granicy i więcej nie możesz.

Co zwykle stoi za załamaniem

Załamanie to prawie zawsze wierzchołek czegoś głębszego. Najczęściej jest to długi stres bez wytchnienia, wypalenie, zaburzenie lękowe albo lęk, depresja, czasem ostra reakcja na ciężkie zdarzenie albo traumę. U emigrantów dochodzi tło adaptacji: nowy język, niestabilność, lęk o bliskich. Dlatego „po prostu odpocząć" pomaga na krótko, jeśli nie zająć się tym, co wyczerpuje.

Co robić w danej chwili

• Pilnie zdjąć obciążenie. Odwołaj, co da się odwołać. W ostrym stanie zadanie jest jedno: dać sobie wytchnienie, a nie bohaterzyć.
• Przywrócić podstawy. Sen, jedzenie, woda, bezpieczne miejsce. Bez tego układ nerwowy się nie zregeneruje.
• Uziemić się. Jeśli zalewa lęk, pomaga wrócić uwagą do ciała i chwili. Nada się uziemienie i wolny wydech.
• Nie rozstrzygać wielkiego. Na szczycie wyczerpania to nie czas na poważne decyzje, one poczekają.
• Poprosić o pomoc. Powiedzieć bliskiemu, że ci źle, i zwrócić się do specjalisty, to nie słabość, tylko rozsądny krok.

Kiedy sięgnąć po pomoc

Po pomoc warto iść, jeśli stan nie mija przez kilka dni, przeszkadza pracować i żyć, powtarza się. Osobno i bez zwłoki: jeśli pojawiają się myśli, że nie chce się albo nie warto żyć, sięgnij po pomoc pilnie. W Polsce i UE całodobowy numer służb ratunkowych to 112. Z regeneracją po załamaniu i z tym, co do niego doprowadziło, dobrze pracuje terapia: uczy obchodzić się z trudnymi stanami i usuwa przyczynę, a nie tylko objaw.

Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE

Pracuję online w języku polskim, rosyjskim i białoruskim. Pracuję z lękiem, wypaleniem, skutkami stresu i regeneracją po przeciążeniu. Więcej: terapia lęku. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.

Źródła

• World Health Organization. ICD-11: 6B43 Adjustment disorder; QE84 Acute stress reaction. 2019.
• Selye H. The Stress of Life. McGraw-Hill, 1956.
• Maslach C., Leiter M.P. The Burnout Challenge. Harvard University Press, 2022.
• American Psychological Association. Stress effects on the body. 2023.