Stres po emigracji, który mylą z wypaleniem
Aliaksei Levashou · psychotraumatolog, CBT
Pierwszy rok po przeprowadzce trzymałeś się na adrenalinie: dokumenty, mieszkanie, nowa praca, język. A potem jakby ktoś wyłączył prąd. Rano nie wstać, praca drażni, nic nie cieszy. Wniosek nasuwa się sam: „wypaliłem się". Ale jeśli niedawno zmieniłeś kraj, przyczyna może nie leżeć w pracy. Zobaczmy, jak odróżnić wypalenie od tego, co często się z nim myli.
Dlaczego tak łatwo wziąć to za wypalenie
Objawy faktycznie się pokrywają: wyczerpanie, rozdrażnienie, cynizm, poczucie „nie wyrabiam". A praca to wygodne wytłumaczenie, zawsze pod ręką i zrozumiałe dla otoczenia. Powiedzieć „zmęczyłem się w pracy" jest łatwiej niż „straciłem grunt pod nogami w obcym kraju". Dlatego osoby w emigracji często nazywają wypaleniem coś, co wypaleniem nie jest.
Co naprawdę może się kryć
- Samo wypalenie. Związane z pracą. W weekend i na urlopie zwykle odpuszcza, robi się cieplej przy zmianie zadań albo miejsca. Wg WHO to zjawisko zawodowe, a nie diagnoza.
- Stres adaptacyjny (stres akulturacyjny). Reakcja na utratę znanego otoczenia: język, status, krąg znajomych, jasne zasady. Tu też tęsknota za domem i poczucie winy wobec tych, którzy zostali.
- Depresja, w tym wysokofunkcjonująca. Gdy szare tło nie wiąże się ani z pracą, ani z miejscem i trwa tygodniami. U migrantów występuje częściej niż średnio.
Trochę liczb
Według przeglądów systematycznych depresja wśród osób w migracji występuje u około 15-20%, a lęk u co piątego migranta zarobkowego. To więcej niż w populacji ogólnej i wiąże się nie ze „słabością", tylko z obciążeniem samej przeprowadzki. Wypalenie z kolei Światowa Organizacja Zdrowia zalicza do zjawisk zawodowych, a nie chorób, a w badaniach jego główny składnik, wyczerpanie, koreluje z depresją na poziomie około 0,80. Czyli odróżnienie jednego od drugiego na oko jest naprawdę trudne, i to normalne.
Jeśli nie umiesz ustalić, czy to wypalenie, adaptacja czy depresja, da się to rozłożyć razem. Na bezpłatnych 15 minutach opowiesz, od jak dawna i z czym, a my naszkicujemy, gdzie patrzeć.
15 minut, bez opłaty i zobowiązań. Umów 15 minutJak rozróżnić w praktyce
- Powiązanie z pracą. Ulżyło na urlopie albo w długi weekend? To przemawia za wypaleniem. Nie ulżyło nigdzie, nawet gdy nie pracujesz, bliżej depresji albo stresu adaptacyjnego.
- Gdzie jest fokus. Myśli krążą wokół zadań i szefa, to o pracy. Krąży „jestem tu obcy, wszystko straciłem, w domu było lepiej", to o adaptacji.
- Radość. Przy wypaleniu poza pracą coś jeszcze cieszy. Przy depresji radości prawie nie ma nigdzie, i trwa to długo.
Dlaczego u emigrantów zdarza się to częściej
Przeprowadzka zabiera od razu kilka oparć: język, w którym byłeś dowcipny, zawód, w którym byłeś pewny, krąg, gdzie cię znali. Z zewnątrz wszystko może być poukładane (praca, wiza, mieszkanie), a w środku pusto, bo zniknęło znane otoczenie. Dodaj do tego nastawienie „trzeba się trzymać", samotność i winę wobec tych, którzy zostali, a obciążenie się sumuje. Pisałem o tym w artykule o lęku po przeprowadzce.
Co pomaga
- Nazwać dokładnie. To nie lenistwo i nie „słaby charakter". Gdy jasne, czy to wypalenie, adaptacja czy depresja, wiadomo, co robić.
- Przywrócić oparcia. Rutyna, regulacja przez ciało, żywe więzi, małe sensy. Przy stresie adaptacyjnym działa to wprost.
- Terapia, a w razie potrzeby psychiatra. Jeśli to depresja, pomaga CBT i aktywizacja behawioralna, a przy uporczywej postaci rozmowa z psychiatrą o lekach.
Jeśli jesteś w Polsce lub w innym kraju UE
Pracuję online w języku polskim, rosyjskim i białoruskim. Stres migracji to największa grupa w mojej praktyce, a adaptację w nowym kraju znam nie tylko zawodowo. Więcej o kierunkach: adaptacja na emigracji i wypalenie. Cena sesji 180 PLN, pierwsze spotkanie 15 minut bezpłatne. Płatność Blik, kartą, Apple Pay lub Google Pay.
Źródła
- Lindert J. i in. Depression and anxiety in labor migrants and refugees: a systematic review and meta-analysis. Social Science & Medicine, 2009.
- Foo S.Q. i in. Prevalence of Depression among Migrants: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 2018.
- World Health Organization. ICD-11: QD85 Burnout (occupational phenomenon). 2019.
- Bianchi R., Schonfeld I.S., Laurent E. Is burnout a depressive disorder? A meta-analytic study. 2021.
- Berry J.W. Acculturative stress. W: Psychology of Acculturation, 1990.